De Veteraan - Le Vétéran

                                          "Léopold de Belgique”

Jamais dans le passé, un roi n’a été si lâchement diffamé et accusé de trahison que Léopold III qui, le 28 mai 1940, après une lutte acharnée et sans espoir, avait été contraint à déposer les armes.

 Encerclé, démuni d’armes et de munitions, de nourriture et d’eau, attaqué sans répit par l’armée de terre allemande, soumis à d’incessantes attaques aériennes des plus meurtrières par leurs stukas, le Roi n’avait pas d’autre choix, faute de quoi non seulement l’armée belge mais aussi la population locale et les réfugiés auraient été exterminés.

 Le président du Conseil français Paul Reynaud, suivi de Winston Churchill, imputa la responsabilité de leurs revers militaires à notre Commandant en Chef, le roi Léopold III et à son armée. Ce faisant, ils tâchaient de dissimuler les défaillances de leur propre armée ainsi que leurs décisions politiques maladroites. Les accusations de Paul Reynaud, appuyées ensuite par Pierlot et Churchill, se répandirent à travers le monde.

 C’est pour cela qu’il est édifiant de prendre connaissance du témoignage de l’ambassadeur américain en Belgique, de cette époque. Son témoignage a paru dans le magazine américain LIFE du 25 novembre 1940.

 Louis Van Leemput

 Avant-propos de LIFE magazine

 « Au sujet des multiples questions relatives à la Seconde Guerre mondiale, peu nombreuses furent celles qui ont tellement été abordées et si peu comprises que la question de savoir si le roi des Belges, Léopold III, a, pendant la Bataille des Flandres de mai dernier, trahi ses alliés.

 Persuadé que le meilleur témoin autorisé en la matière est l’ambassadeur américain en Belgique, John Cudahy, LIFE a demandé à celui-ci d’apporter son témoignage des événements qui ont entraîné la capitulation de Léopold.

 L’ambassadeur, John Cudahy, qui en fit la semaine dernière sur les ondes radio de la CBS un résumé, livre ici, aux lecteurs de LIFE, un témoignage historique.

 L’ambassadeur des États-Unis, John Cudahy, innocente

 le Roi de l’accusation de « trahison »

 En janvier 1940 – la guerre avait quatre mois – j’ai rencontré le roi Léopold III dans l’un des prestigieux salons baroques du Palais royal de Bruxelles.

 Mon introduction était d’un cérémonial inusité, simplifié. Il n’y avait pas de lettre de créance, pas d’adresse mentionnée ni aucune manifestation protocolaire de substitution qui eut marqué de façon idoine une entrée en fonction.

 Introduit dans un salon de réception, plafond haut et imposant, je m’approchai du Roi. Chaleureusement, il me tendit la main avec un sourire de franche amitié et ce fut mon introduction officielle comme ambassadeur des E.U. auprès de Léopold, roi des Belges.

 Il était vêtu de l’uniforme des Forces terrestres, il avait l’allure d’un soldat, bien fait de sa personne, se tenant droit, la peau lisse d’un athlète.

 Plus tard, lorsque je fus assis en face de lui dans une autre salle du Palais, je fus frappé par sa simplicité, une simplicité qui pouvait apparaître comme de la timidité, accentuée par une pointe d’intense mélancolie. Il avait une abondante chevelure blonde au-dessus de larges sourcils et les traits du visage étaient fins – ainsi que je l’avais dit – assombris de tristesse.

 C’est sous le leadership de Léopold III, après la réoccupation de la Rhénanie - laquelle réduisait ipso facto à néant les Accords de Locarno - que la Belgique adopta une politique de neutralité. Sitôt rompus ces Accords de Locarno, les étudiants en questions internationales se rendirent compte qu’une guerre devenait inéluctable. La mobilisation des armées, une certitude; la guerre, une question de temps.

 Par la conduite de la politique de neutralité, le roi Léopold déclarait ouvertement qu’il définirait ses propres dispositions de défense en dépit des démarches qui seraient entreprises par ses anciens alliés (devenus des garants, N.d.l.R.).

 La Grande-Bretagne et la France déclaraient, dans des notes distinctes en date du 24 avril 1937, qu’elles déliaient la Belgique de ses engagements antérieurs faits en vertu des accords de Locarno mais commencèrent d’importants préparatifs d’aide immédiate à la Belgique en cas d’invasion. Six mois plus tard, par une déclaration similaire, sous la signature du baron von Neurath, ministre des Affaires étrangères, l’Allemagne reconnaissait le devoir de respecter l’inviolabilité du territoire belge et de protéger la Belgique de toute agression.

 Lorsque des promesses mûrement réfléchies – exécutées sérieusement – signifient tout parmi les Nations, le roi Léopold n’avait aucun motif de s’inquiéter; et pourtant, ce matin de janvier, pendant notre première rencontre, il était préoccupé. Ses yeux étaient voilés par le manque de sommeil; en dépit de son attitude calme, ses mains trahissaient la tension à laquelle il était soumis. Cependant, il ne désespérait pas. Il y a vingt-cinq ans, l’armée allemande avait tiré le premier coup de canon de la Guerre de 1914 sur le territoire belge. Mais à présent, quatre mois de la guerre en cours sont passés et, à ce jour, le Pays y avait échappé. Il y avait de l’espoir dans cette considération, dit le Roi, un espoir qui justifie la politique de neutralité.

 Je ne pouvais pas m’empêcher d’exprimer mon scepticisme mais le Roi n’en voulait rien savoir. Il avançait, comme arguments, qu’une stricte neutralité de quatre mois avait éloigné la guerre de la frontière belge et pouvait, par conséquent, maintenir la Belgique en dehors du conflit jusqu’à la fin. Il admit que les Britanniques s’étaient plaint du manque de coopération, qu’ils ne disposaient même pas d’un plan général des positions militaires et dispositifs belges ni la moindre connaissance du réseau routier, soit toutes informations militaires indispensables lors d’opérations de guerre rapide.

 La critique des Français était davantage acerbe et belliqueuse. La Belgique ne pouvait satisfaire personne mais était critiquée de toutes parts. Le Roi lui-même était calomnié et jugé en des termes malhonnêtes et impitoyables.

 Mais d’une voix attristée et douce, il se demandait quelle différence cela pouvait faire s’il pouvait conserver la paix pour son peuple.

 Chaque jour que les combats pouvaient demeurer éloignés du sol belge était un jour de gagné à la cause de la paix et, pour l’avenir, il y avait toujours de l’espoir.

 Peut-être se produira-t-il quelque chose qui détournera la tempête et, si l’on perd l’espoir, tout est perdu, dit-il dans un soupir.

 « Il n’y a de danger que dans le danger immédiat ».

 J’ai quitté cette première interview avec cette expression que j’avais si souvent entendue en Pologne, cela résonnait dans mon cerveau tels les battements monotones du tam-tam. « Il n’y a pas de danger, hormis le danger immédiat ».

Vint ensuite avril : une succession de journées douces avec ciel bleu italien immaculé et de nuits douces parsemées d’étoiles.

Et alors, aussi soudain que l’éclair dans ce même ciel innocent, vint, des Pays-Bas, l’annonce que leur pays était menacé d’une invasion imminente. Si les Allemands venaient à envahir les Pays-Bas, il s’agirait d’une menace décisive pour la Belgique, car les deux plats pays constituaient une intégrité stratégique et le Grand Quartier Général belge n’en faisait aucun mystère que des troupes belges seraient engagées en cas d’invasion des Pays-Bas au sud ou à l’ouest du Zuiderzee.

 J’ai rencontré le Roi douze heures avant la grande offensive.

On a prétendu que deux envoyés avaient quitté Berlin avec un ultimatum de Hitler au gouvernement hollandais. Nous avons rapporté le récit mais il a semblé, par la suite, que, alors que les envoyés s’étaient préparé à quitter Berlin, il n’y eut pas de confirmation de leur arrivée à La Hay. L’ambassadeur Kennedy avait téléphoné de Londres pour me demander des explications à ce sujet.

Je me suis rendu au Palais d’été de Laeken (sic), à la limite de la ville afin de parler au Roi. Depuis son bureau, nous regardions le parc qui s’étendait jusqu’à un étang où nageaient des cygnes blancs à l’ombre de vieux grands hêtres et, dans le lointain, cette étendue de tuiles colorées de la ville.

 Il me dit que, pour autant qu’il en était informé, il n’y avait pas lieu de sonner l’alerte comme conséquence du soi-disant ultimatum. Il reconnut qu’il s’agissait d’une guerre étrange, qu’elle était sans précédent pouvant servir de fil conducteur ; la méthode et la tendance des événements étaient si différentes du passé. Alors qu’il se trouvait debout, il dit qu’il espérait compenser les nombreuses heures de sommeil qu’il avait manquées. J’ai pensé qu’il avait l’air fatigué mais qu’il était plus animé que lors de réunions précédentes.

 (Traduction libre par Oscar De Smet)

 (à suivre)

                                     “Leopold van België”

Nooit eerder werd een Koning op een dergelijke lafhartige wijze beklad en beschuldigd van verraad als Koning Leopold III die, op 28 mei 1940, na een verbeten maar tevens hopeloze strijd van zijn leger, gedwongen was om de wapens neer te leggen.

Omsingeld, bij gebrek aan wapens, voedsel en drank en onder continue aanval van de Duitse grondtroepen en van de massa’s Stuka’s die moordende luchtaanvallen uitvoerden, had de Koning geen enkele andere keuze, zoniet zou, niet alleen het Belgisch Leger, maar ook de burgerbevolking massaal uitgemoord zijn geweest.

De Franse Eerste Minister, Paul Reynaud, – en later ook Winston Churchill – legde de schuld van het militair falen in de schoenen van de Belgische Opperbevelhebber, Koning Leopold III, en zijn leger. Hierdoor trachtte hij de tekortkomingen van het eigen leger en de foutieve politieke beslissingen te verdoezelen.

De beschuldigingen van Paul Reynaud werden bekend gemaakt aan gans de wereld.

Het is daarom leerzaam om kennis te nemen van het getuigenis van de toenmalige Amerikaanse Ambassadeur in België.

L. Van Leemput

Inleidend woord door LIFE Magazine

“Over de vele vragen die de Tweede Wereldoorlog betreffen, werden weinige zozeer besproken en minder volledig begrepen dan de vraag of de Belgische Koning Leopold III tegenover zijn Geallieerden, tijdens de veldtocht van vorige maand mei in Vlaanderen, verraad pleegde.

In de overtuiging dat de beste deskundige, in deze aangelegenheid, de Amerikaanse Ambassadeur in België John Cudahy is, heeft LIFE aan Mr Cudahy gevraagd om, zoals hij het zag, de gebeurtenissen te beschrijven die geleid hebben tot de overgave van Leopold.

Ambassadeur John Cudahy, die vorige week voor de CBS radio, een samenvatting bracht, brengt hier aan de lezers van LIFE, een historisch getuigenis verslag.”

 V.S. Ambassadeur, John Cudahy, zuivert de Koning van de

 beschuldiging van “verraad”

In januari, toen de oorlog vier maanden oud was, ontmoette ik Koning Leopold III in een van de sierlijke barokke salons van het Koninklijk Paleis in Brussel.

Deze introductie was een zonderlinge ceremonie. Er was geen Geloofsbrief, geen geschreven adres, noch enig vervangend vertoon of protocollair platform om op een gepaste wijze een in functie stelling te bevestigen. Binnengeleid in de ontvangstzaal met het imposante hoge plafond, naderde ik de Koning. Hartelijk reikte hij zijn hand, met een glimlach van een welgemeende vriendschap, en dat was mijn officiële introductie, als VS Ambassadeur, aan Leopold, Koning der Belgen.

Hij was gekleed in het uniform van het landleger en zag er uit als de soldaat, een knappe grote gestalte met de schouders rechtop en de gezonde effen huid van een atleet.

Later wanneer ik, in een andere zaal van het Paleis, tegenover hem zat, was ik getroffen door zijn eenvoud, een eenvoud die haast een schuchterheid leek, geaccentueerd door een zweem van intense melancholie. Hij had een overvloed van blond haar boven brede wenkbrauwen, en fijne gelaatstrekken die, zoals ik zei, overschaduwd werden door droefheid.

Het was onder het leiderschap van Leopold III, na de invasie van het Rijnland in 1936 - die het Verdrag van Locarno in onherstelbare fragmenten sloeg - dat België een beleid van onafhankelijkheid aannam. Zodra het Verdrag van Locarno verbroken was, gaven alle studenten in internationale zaken zich rekenschap dat een oorlog onvermijdelijk was. De opmars van de legers was een zekerheid – het was alleen een kwestie van tijd.

Onder deze onafhankelijke gedragslijn verklaarde Koning Leopold openlijk dat België zijn eigen verdedigingsmaatregelen zou bepalen, ongeacht de stappen die door zijn voormalige geallieerden zouden ondernomen worden.

Groot-Brittannië en Frankrijk verklaarden, in afzonderlijke nota’s, op 24 april 1937, België te ontlasten van al zijn beloften, gedaan onder het Verdrag van Locarno, maar begonnen belangrijke voorbereidingen voor een onmiddellijke hulp aan België in geval van een invasie.

Zes maanden later, in een gelijkaardige verklaring aangaande de handtekening van Baron von Neurath, Minister van Buitenlandse Zaken, erkende Duitsland de plicht om de onschendbaarheid van het Belgisch grondgebied in acht te nemen en België van iedere agressie te beschermen.

Wanneer weloverwogen beloften - op een ernstige wijze uitgevoerd - alles tussen naties betekenden, dan had Koning Leopold geen reden tot ongerustheid; en toch was hij, die morgen in januari tijdens onze eerste ontmoeting, bezorgd. Zijn ogen waren vertroebeld door een gebrek aan slaap en, ondanks zijn kalme houding, verraadden zijn handen de spanning waaronder hij leed. En toch weigerde hij te wanhopen.

Vijfentwintig jaar geleden, zei hij, had het Duitse leger het aanvangsschot van de oorlog van 1914 op Belgisch grondgebied gegeven, maar nu waren vier maanden van de huidige oorlog voorbijgegaan en, tot op heden, was het land eraan ontsnapt. Er was hoop in deze overweging, zei de Koning, een hoop die in zichzelf het onafhankelijkheidsbeleid rechtvaardigde.

Ik kon mij niet weerhouden om mijn scepticisme te uiten, maar de Koning wou er niet van weten. Hij redeneerde dat een strikte neutraliteit de oorlog vier maanden lang van de Belgische grens had gehouden, en bijgevolg België tot het einde buiten het conflict kon houden.

Hij gaf toe dat de Britten hun beklag hadden gemaakt over het gebrek aan coöperatie, dat zij zelfs over geen algemene schets van de Belgische militaire posities en opstellingen beschikten, noch enige kennis van de wegen hadden – een absoluut onontbeerlijke militaire informatie in een snelle oorlogsvoering.

De kritiek van de Fransen was zelfs nog vlijmender vijandig. België kon niemand behagen, maar werd van alle kanten geschopt, de Koning zelf werd belasterd en veroordeeld met hardvochtige oneerlijke woorden.

Maar, met een bedroefde en zachte stem, vroeg hij zich af welk verschil het kon maken indien hij de vrede voor zijn volk kon bewaren.

Iedere dag dat de gevechten van de Belgische bodem konden weggehouden worden, was een dag die gewonnen was voor de vredeszaak en, voor de toekomst, was er altijd hoop.

Misschien gebeurt er iets dat de storm afwendt, en indien men de hoop verliest, zuchtte hij, verliest men alles.

“Er is geen gevaar behalve het onmiddellijke gevaar”.

Ik verliet dit eerste interview met deze uitdrukking die ik zo dikwijls in Polen had gehoord, het echode in mijn brein met de monotone slag van de tam-tam: “Er is geen gevaar behalve het onmiddellijke gevaar”.

En zo kwam april Een opeenvolging van zachte, balsemachtige dagen met een vlekkeloos Italiaans-blauwe hemel en met sterren bezaaide zachte nachten.

En dan, zo plots als een bliksem uit diezelfde onschuldige hemel, kwam de melding van de Hollanders dat hun land met een imminente invasie bedreigd werd.

Indien de Duitsers het grondgebied van Holland met geweld innamen, betekende dit een beslissende bedreiging tegenover België, want de twee Lage Landen vormden een strategische integriteit; en de Belgische Generale Staf maakte er geen geheim van dat Belgische troepen zouden ingezet worden indien een invasie in Holland, ten zuiden of ten Westen van de Zuiderzee, plaats vond.

Ik ontmoette de Koning twaalf uur vóór de grote aanval begon.

Er werd beweerd dat twee gezanten vanuit Berlijn vertrokken waren met een ultimatum van Hitler aan de Hollandse Regering. Wij rapporteerden het verhaal, maar het bleek vervolgens dat, terwijl de gezanten zich voorbereidden om Berlijn te verlaten, er geen vaststelling van hun aankomst in Den Haag was.

Ambassadeur Kennedy telefoneerde vanuit Londen om mij hierover uitleg te vragen.

Ik begaf mij naar het zomerpaleis te Laken, gelegen aan de rand van de stad, om de Koning te spreken. We keken vanuit zijn bureau, op de lange groenbeplanting die zich uitstrekte tot aan een vijver, waar witte zwanen in de schaduw van grote oude beuken zwommen, en in de verte op de massa kleurige pannendaken van de stad.

Hij zei mij dat, in zover hij wist, er geen bewijs was om alarm te slaan als gevolg van het vermeende ultimatum. Hij gaf toe dat het een eigenaardige oorlog was, zonder voorgaande om als leiddraad te gebruiken; de methode en de tendens van de gebeurtenissen was zodanig verschillend van het verleden.

Terwijl hij rechtstond zei hij dat hij hoopte om de vele uren slaap die hij gemist had te kunnen compenseren. Ik dacht dat hij er zeer vermoeid uitzag, maar opgewekter dan bij vorige vergaderingen.

vertaald uit het Engels door L. Van Leemput)

(Wordt vervolgd)